Mardin’in Midyat ilçesinde, Tur Abdin bölgesinin tarihî dokusu içerisinde yer alan Mor Loozor Manastırı, yüzyıllardır ayakta kalan yapısıyla geçmişten günümüze önemli izler taşıyor.
Manastırın kuruluş tarihi ve ilk kurucusuna ilişkin kesin bir bilgi bulunmuyor. Akademik araştırmalarda yapının bazı bölümleri 5. ve 6. yüzyıllara tarihlendiriliyor. Bazı tarihî ve dinî anlatılarda ise manastırın Mor Şem’un d-Zayte ile bağlantılı olduğu ifade ediliyor.
Manastırın adı kaynaklarda Mor Lo’ozor ve Mor Lazarus şeklinde de geçiyor. Bu nedenle yapının geçmişine ilişkin anlatımlarda Mor Lazarus ve Mor Şem’un d-Zayte isimleri öne çıkıyor. Araştırmacılar ise özellikle hagiografik kaynaklara dayanan anlatıların tarihî verilerden ayrı değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Mor Loozor’un en önemli özelliği: İnziva sütunu
Mor Loozor Manastırı’nı bölgedeki diğer tarihî yapılardan ayıran en önemli unsur, manastır avlusunun merkezinde yer alan inziva sütunu.
Doğu Hristiyanlığı’nda bazı keşişlerin yüksek sütunlar üzerinde inzivaya çekilerek yaşamlarını ibadete adadığı biliniyor. Stylites veya Amudiler olarak anılan bu keşişlerin oluşturduğu gelenek, Tur Abdin bölgesinde de izlerini bıraktı.
Mor Loozor’daki inziva sütununun doğu cephesinde Süryanice bir kitabe bulunuyor. Akademik çalışmalarda kitabedeki ifadelerden hareketle sütunun Yunani 1103, yani Miladi 792 yılında yapıldığı aktarılıyor.
Bu tarih, manastırın kuruluşundan ziyade mevcut inziva sütununun yapımına ilişkin önemli bir tarih olarak değerlendiriliyor.
Yaklaşık 4,80 metreye 4 metre ölçülerindeki dört basamaklı taş kaide üzerinde yükselen sütunun gövdesi kesme taştan meydana geliyor. Kuzey cephesinde ise küçük bir kapı açıklığı bulunuyor.
Dışa kapalı mimari yapısıyla dikkat çekiyor
Mor Loozor Manastırı, birbirine bitişik yapıların çevrelediği dikdörtgen biçimli kapalı bir avlu düzenine sahip.
Avlunun ortasındaki inziva sütunu, manastırın mimari yapısının en belirgin unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Manastırın konumu da yapıya ayrı bir özellik kazandırıyor. Mercimekli’nin güneyindeki tepede bulunan yapı, çevredeki ovaya hâkim bir noktada yer alıyor. Bu konum, manastırın Tur Abdin coğrafyasındaki tarihî yerleşimlerle birlikte değerlendirilmesine imkân sağlıyor.
Uzun süre kullanılmaması yapıda tahribata yol açtı
Yüzyıllar boyunca farklı dönemlere tanıklık eden Mor Loozor Manastırı, uzun süre aktif olarak kullanılmadı.
2010 yılında yayımlanan akademik çalışmalarda da manastırın uzun süredir kullanılmadığı ve yeterli bakım görmemesi nedeniyle yapıda çeşitli bozulmalar meydana geldiği belirtiliyor.
Zaman içerisinde meydana gelen tahribata rağmen manastır, tarihî karakterini büyük ölçüde korumaya devam ediyor.
Mor Loozor, resmî koruma kayıtlarında da korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak yer alıyor. 2018 yılında alınan koruma kurulu kararında yapı grubu I. Grup Yapı olarak belirlenirken, manastırın koruma alanına ilişkin karar da alındı.
UNESCO Geçici Listesi’nde yer alıyor
Mor Loozor Manastırı, Tur Abdin bölgesindeki diğer tarihî yapılarla birlikte uluslararası kültürel miras açısından da önem taşıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın bilgilendirmelerinde Tur Abdin bölgesindeki Mor Sobo Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi, Deyrulzafaran Manastırı, Mor Gabriel Manastırı, Mor Abai Manastırı, Mor Loozor Manastırı, Mor Yakup Manastırı, Mor Quryaqos Kilisesi ve Mor Azozo Kilisesi’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer aldığı belirtiliyor.
Bu kapsamda Mor Loozor, Tur Abdin’in tarihî ve kültürel bütünlüğü içerisinde değerlendirilen yapılardan biri olma özelliğini taşıyor.
Tur Abdin’in geçmişinden günümüze kalan izlerden biri
Midyat ve çevresindeki Tur Abdin bölgesi, erken Hristiyanlık dönemlerinden itibaren manastır ve kiliselerin yoğunlaştığı önemli merkezlerden biri oldu.
Bölgedeki tarihî manastırlar, kiliseler, eski yerleşim alanları, tarım arazileri ve geleneksel yapılar birlikte değerlendirildiğinde zengin bir kültürel miras ortaya çıkıyor.
Mor Loozor Manastırı da bu mirasın önemli parçalarından biri olarak dikkat çekiyor. Özellikle inziva sütunu, bölgedeki erken dönem manastır yaşamının ve çilecilik geleneğinin günümüze ulaşan izleri arasında gösteriliyor.
Bugün Mercimekli’nin güneyindeki tepede sessizliğini koruyan Mor Loozor Manastırı, geçmişte bölgede yaşanan dinî hayatın ve Süryani manastır geleneğinin izlerini taşımaya devam ediyor.
Taş duvarları, tarihî sütunu ve konumuyla Mor Loozor, Midyat’ın kültürel mirası içerisinde ayrı bir yere sahip.
ÖZEL HABER: BAYRAM KERİMOĞLU / MARDİNHABER.COM.TR
