Midyat’ın eski adı, antik dönemlerden kalma bir isimle anılırdı:
1. Tarihi İsimler:
- “Matiate” (Asurca Kökenli):
- Asur İmparatorluğu döneminde (MÖ 9. yy) kullanılan bu isim, “Mağaralar Şehri” anlamına gelir.
- Midyat’ın altındaki yüzlerce mağara ve yer altı şehri (turistik Estel bölgesi) bu ismi doğrular.
- “Midyad” (Süryanice):
- Süryaniler şehri ܡܕܝܕ (Mədyāḏ) olarak adlandırmıştır.
- “Ölçü veya sınır” anlamına gelen bu kelime, bölgenin tarihte bir ticaret sınırı olmasıyla ilişkilendirilir.
2. Diğer Kaynaklarda:
- Osmanlı Dönemi: Resmi kayıtlarda “Midyad” olarak geçer.
- Ermeni Kaynakları: “Mıdyat” (Միդյատ) şeklinde yazılmıştır.
3. Etimolojik Köken:
İsmin kökü, Aramice/Süryanice “mdita” (şehir, kale) veya Asurca “Matiate” (mağaralar) kelimesine dayanır.
Özetle:
- En eski bilinen adı: Matiate (Asurca)
- Süryani geleneğinde: Mədyāḏ
- Osmanlı’da: Midyad
Midyat’ın bu isimleri, 5.000 yıllık bir tarihe işaret eder.